Fajans to nisko wypalana, porowata ceramika pokryta szkliwem. Wypala się go w niższej temperaturze niż kamionkę i porcelanę dzięki czemu jest bardziej miękki i porowaty, ale za to lżejszy i często tańszy. Szkliwo sprawia, że świetnie nadaje się na kolorową, dekoracyjną zastawę.
Dane własne Dims Studio: Wśród ponad 500 talerzy sprzedanych w Dims Studio od listopada 2025 do października 2026 roku 81% było całkowicie lub częściowo wykonanych z ceramiki, a 46% z kamionki, co odzwierciedla materiały porównywane właśnie w tym artykule.
Fajans to jeden z najpopularniejszych materiałów do produkcji zastawy i dekoracji, choć często bywa mylony z kamionką i porcelaną. Różnica tkwi przede wszystkim w rodzaju gliny i temperaturze wypalania. Poniżej znajdziesz krótkie i jasne wyjaśnienie, czym jest fajans i czym różni się od pozostałych rodzajów ceramiki.
Czym jest fajans?
Fajans to rodzaj ceramiki, czyli wyrobów z gliny wypalanych w stosunkowo niskiej temperaturze. W efekcie powstaje materiał, który pozostaje porowaty, dlatego zawsze pokrywa się go szkliwem, aby mógł zatrzymywać płyny. Szkliwo jest zazwyczaj białe lub kolorowe i stanowi doskonałą bazę do dekoracji oraz ręcznego malowania.
Wypalanie wyjaśnione
Kluczowe dla ceramiki jest to, w jak wysokiej temperaturze jest wypalana. Im wyższa temperatura, tym gęstszy i twardszy staje się materiał. Fajans znajduje się na dolnym końcu tej skali, przez co jest bardziej miękki i porowaty niż kamionka i porcelana.
- Fajans: wypalany w niskiej temperaturze, pozostaje porowaty i wymaga szkliwienia.
- Kamionka: wypalana w wyższej temperaturze, staje się gęsta i wytrzymała.
- Porcelana: wypalana w najwyższej temperaturze, staje się gęsta, twarda i często przezroczysta.
Wskazówka: Chcesz rozpoznać fajans? Nieszkliwione, odłamane miejsce zazwyczaj wygląda matowo i ma lekko szary lub czerwonawy odcień, podczas gdy porcelana jest biała i gęsta.
Fajans, kamionka i porcelana
Te trzy materiały wykorzystuje się do wielu podobnych rzeczy, ale każdy z nich ma inne mocne strony. Fajans jest lekki i dekoracyjny, kamionka wytrzymała i sprawdza się na co dzień, a porcelana jest delikatna i elegancka.
| Cecha | Fajans | Kamionka | Porcelana |
|---|---|---|---|
| Temperatura wypalania | Niska | Wysoka | Najwyższa |
| Gęstość | Porowata | Zwarta | Bardzo zwarta |
| Waga | Lekka | Cięższa | Lekka do średniej |
| Trwałość | Bardziej delikatna | Wytrzymała | Twarda, ale może pęknąć przy uderzeniu |
| Typowe zastosowanie | Zastawa dekoracyjna | Zastawa na co dzień | Zastawa elegancka |
Trwałość i zastosowanie
Ponieważ fajans wypalany jest w niższej temperaturze, jest nieco bardziej delikatny i wrażliwy na uderzenia oraz nagłe zmiany temperatury niż kamionka czy porcelana. Z czasem na szkliwie mogą pojawić się drobne pęknięcia (tzw. kraklura). Nie oznacza to jednak, że fajans jest gorszej jakości, to właśnie ta lekka, dekoracyjna forma sprawia, że materiał ten jest tak chętnie wybierany na talerze, miski i ozdoby.
Jak dbać o fajans
- Unikaj gwałtownych zmian temperatury, np. wlewania wrzątku do zimnego naczynia.
- Mycie ręczne jest zazwyczaj najdelikatniejszą opcją, szczególnie w przypadku ręcznie malowanego lub zdobionego fajansu.
- Przechowuj talerze przekładane kawałkiem filcu lub papieru, aby nie zarysować szkliwa.
Najczęściej zadawane pytania
Czy fajans to to samo co ceramika?
Fajans to rodzaj ceramiki. Ceramika to wspólna nazwa dla wypalanej gliny, a fajans, kamionka i porcelana to materiały ceramiczne.
Jaka jest różnica między fajansem a kamionką?
Fajans wypala się w niższej temperaturze, dzięki czemu jest porowaty i bardziej miękki, a kamionkę wypala się w wyższej temperaturze, co sprawia, że jest gęstsza i bardziej wytrzymała.
Czy fajans można myć w zmywarce?
To zależy od konkretnego produktu. Wiele naczyń można myć w zmywarce, ale ręcznie malowany lub zdobiony fajans najlepiej myć ręcznie. Zawsze kieruj się wskazówkami producenta.
Dlaczego na fajansie pojawiają się drobne rysy w glazurze?
Drobne rysy w glazurze, zwane kraklurą, powstają naturalnie z czasem w wyniku pracy materiału. To normalne zjawisko i nie oznacza, że naczynia stają się nieużyteczne.
Czy fajans jest bardziej delikatny niż porcelana?
Tak, fajans jest zazwyczaj bardziej porowaty i nieco bardziej podatny na uszkodzenia, ponieważ wypala się go w niższej temperaturze niż porcelanę.
Podsumowanie
Fajans to nisko wypalana, porowata glina pokryta kryjącą glazurą, która sprawia, że świetnie nadaje się na dekoracyjną zastawę. Jest lżejszy i bardziej delikatny niż kamionka czy porcelana, które wypala się w wyższych temperaturach, dzięki czemu stają się gęstsze i bardziej wytrzymałe. Różnica tkwi więc w glinie i procesie wypalania, a co za tym idzie, zarówno w wyglądzie, jak i trwałości.