Luciaoptog: Kiedy wypada dzień św. Łucji i dlaczego go świętujemy

W najciemniejszym okresie roku dzieci i dorośli gromadzą się wokół świateł i śpiewu, gdy procesja luciaoptog przemierza szkoły, kościoły i domy opieki. Za tym pełnym atmosfery zwyczajem kryje się stara legenda o chrześcijańskiej męczennicy z Sycylii, która po wiekach odżyła na nowo jako ciepła, grudniowa tradycja.

W tym poradniku przeczytasz o dacie dnia świętej Łucji, historii stojącej za świętą Łucją, o tym, jak zbudowana jest sama procesja, oraz jak ten zwyczaj trafił ze Szwecji do duńskich przedszkoli i kościołów.

Krótka odpowiedź o luciaoptog

Luciaoptog to procesja światła, która odbywa się w dzień świętej Łucji, 13 grudnia, ku pamięci chrześcijańskiej męczennicy świętej Łucji. Procesję prowadzi panna młoda Łucji w białej sukni z wiankiem świateł na głowie, a za nią idą druhny, parami, każda ze swoją świecą, podczas gdy cała grupa śpiewa pieśń o świętej Łucji.

Zwyczaj pochodzi pierwotnie ze Szwecji, ale podczas okupacji przyjął się w Danii i od tego czasu stał się stałym elementem adwentu w szkołach, przedszkolach, kościołach i domach opieki w całym kraju.

Kiedy wypada dzień świętej Łucji

Dzień świętej Łucji zawsze przypada 13 grudnia, niezależnie od tego, na jaki dzień tygodnia wypada. Data jest na stałe związana ze świętą Łucją, która według Kościoła ludowego zginęła śmiercią męczeńską właśnie tego dnia w roku 304.

Poniżej sprawdzisz, na jaki dzień tygodnia wypada dzień świętej Łucji w najbliższych latach:

Ponieważ dzień świętej Łucji ma stałą datę w kalendarzu, zawsze możesz z wyprzedzeniem zaplanować procesję, śniadanie czy wizytę u dziadków, niezależnie od tego, czy wypada w dzień powszedni, czy w weekend.

Kim była święta Łucja

Święta Łucja była chrześcijańską dziewicą z Syrakuz na Sycylii. Żyła w latach około 283 do 304 i zginęła śmiercią męczeńską podczas prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Dioklecjana. Imię Łucja pochodzi od łacińskiego słowa lux, które oznacza światło, i to właśnie światło stanowi sedno całej tej tradycji.

Legenda głosi, że Łucja pod osłoną ciemności nosiła jedzenie biednym i prześladowanym chrześcijanom, którzy ukrywali się w podziemnych katakumbach. Aby widzieć w mroku, a jednocześnie mieć obie ręce wolne na jedzenie, związała na głowie wianek z zapalonymi świecami. To proste, praktyczne rozwiązanie stało się dziś samym symbolem korowodu Łucji: światło na głowie i wolne ręce do niesienia kolejnych świec lub śpiewania.

Łucja została patronką swojego rodzinnego miasta Syrakuzy oraz patronką niewidomych, a jej imię i historia łączą światło z nadzieją pośród ciemności.

Ponieważ kalendarz juliański z czasem stawał się coraz mniej dokładny, dzień świętej Łucji w późnym średniowieczu wypadł na dzień uznawany wówczas za najkrótszy i najciemniejszy w roku. To jedno z wyjaśnień, dlaczego właśnie ta data stała się stałym punktem świąt światła, na długo zanim ktokolwiek mówił o korowodach Łucji, jakie znamy dziś.

Jak wygląda procesja luciaoptog

Tradycyjny korowód Łucji ma stałą strukturę, która powtarza się w szkołach, przedszkolach, kościołach i domach opieki. Na czele idzie Łucja w białej sukni z czerwoną wstążką w pasie i wiankiem ze świecami na głowie. Często niesie też w ręku mały bukiet świec. Za nią podążają druhny, idące parami, każda ze swoją świecą, a na końcu korowód mogą zamykać chłopcy gwiazdorzy.

Biała suknia symbolizuje szatę chrzcielną, a czerwona wstążka w pasie jest symbolem męczeństwa Łucji. Wianek ze świecami na głowie to bezpośrednie nawiązanie do legendy o tym, jak niosła światło, by widzieć, a jednocześnie mieć wolne ręce. Najmłodsze dzieci często niosą elektryczne światełka zamiast żywego ognia, dzięki czemu korowód może odbywać się bezpiecznie, nawet gdy świece niosą najmłodsi w przedszkolu.

Ze Szwecji do Danii

Tradycja Łucji, jaką znamy dziś, ma swoje korzenie w Szwecji. Po reformacji w 1536 roku w Danii zaprzestano obchodzenia dnia świętej Łucji, ale w Szwecji tradycja przetrwała. W XVII i XVIII wieku na zachodnioszwedzkich dworach dzień Łucji rozpoczynała dziewczyna ubrana na biało, która przechodziła przez dziedziniec ze światłem.

Pierwszy nowoczesny korowód Łucji w formie, jaką znamy dziś, zorganizowała gazeta Stockholms Dagblad 13 grudnia 1927 roku. Wtedy wybrano młodą dziewczynę na Łucję i poprowadzono ją ulicami Sztokholmu, co dało początek publicznym, widocznym obchodom, które później się rozpowszechniły.

Zwyczaj dotarł do Danii podczas okupacji. Według duńskiej Wikipedii już w 1943 roku odbył się korowód Łucji w szkołach Th. Langs-skolerne w Silkeborgu. Według encyklopedii Lex pierwszy korowód Łucji w Kopenhadze zorganizowano w National-Scala w 1944 roku, po działaniach lobbystycznych Stowarzyszenia Nordyckiego, które w czasie okupacji chciało wzmocnić wspólne nordyckie tradycje. Źródła nie są więc całkiem zgodne co do tego, gdzie odbył się pierwszy duński korowód, ale oba wskazują na lata wojny jako początek.

Tradycja na dobre zakorzeniła się, gdy w 1946 roku księżniczki Małgorzata i Benedykta wzięły udział w korowodzie Łucji w Ambasadzie Szwecji w Kopenhadze. Od tego czasu korowód Łucji stopniowo stał się częścią duńskiego okresu adwentu, podczas którego dzieci w szkołach, przedszkolach, kościołach i domach opieki chodzą w korowodach ze światłem i śpiewem. W Szwecji święto Łucji wciąż obchodzi się osobno od Bożego Narodzenia, ale w Danii zlało się ono z resztą grudniowych tradycji. Więcej o pozostałych zwyczajach okresu adwentu przeczytasz w artykule o czym jest adwent.

Pieśń i lussekatte

Podczas korowodu Łucji śpiewa się piosenkę o Santa Lucia, która pierwotnie jest hołdem dla dzielnicy Santa Lucia nad Zatoką Neapolitańską we Włoszech. Włoski oryginał wydrukowano w Neapolu w 1849 roku, a duński tekst, śpiewany podczas korowodów w całym kraju, napisał Alex Garff.

Oprócz piosenki do stałych tradycji dnia Łucji należą też lussekatte. Lussekatte to szwedzkie bułeczki, intensywnie żółte od szafranu, zwykle formowane w kształt litery S z rodzynkiem w każdym zwinięciu. W Szwecji tradycją jest, że najstarsza córka w domu wciela się w rolę Łucji i budzi resztę rodziny, przynosząc tacę z kawą, zapalonymi świecami i lussekatte, zwyczaj, który wiele duńskich rodzin przyjęło na swój własny sposób.

Świętuj dzień świętej Łucji w domu

Nie musisz czekać na pochód ze szkoły czy przedszkola, żeby poczuć choć trochę świątecznej atmosfery Lucii. Śniadaniowy stół z kawą, bułeczkami lussekatter i zapalonymi świecami równie dobrze sprawdzi się przy kuchennym stole, zanim zacznie się reszta dnia. Wyłóż lussekatter na paterę, zapal świece na stole i pozwól jednemu z dzieci wnieść pierwszą filiżankę kawy, tak jak nakazuje tradycja w Szwecji.

Jeśli macie ochotę na małą domową zabawę w pochód, jedno dziecko może założyć na głowę wianek lub opaskę i poprowadzić pochód, podczas gdy reszta rodziny idzie parami ze świecami, dokładnie jak druhny w prawdziwym pochodzie. Dla najmłodszych bezpieczniejszym rozwiązaniem są świece elektryczne, dzięki czemu nikt nie musi chodzić z żywym ogniem. Świece LED marki Rice ze sklepu sprawdzą się zarówno przy śniadaniowym stole, jak i podczas domowej zabawy w pochód, a patera na ciasto ułatwi podanie lussekatter całej rodzinie.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy obchodzimy dzień świętej Łucji?

Dzień świętej Łucji przypada zawsze 13 grudnia, niezależnie od dnia tygodnia.

Kim była święta Łucja?

Łucja była chrześcijańską dziewicą i męczennicą z Syrakuz na Sycylii, a jej imię oznacza światło. Dziś Lucia to także określenie dziewczynki ubranej na biało, która prowadzi pochód ku jej czci.

Dlaczego organizuje się pochód ku czci świętej Łucji?

Pochód jest hołdem dla legendy o świętej Łucji, która niosła światło na głowie, by pomagać prześladowanym chrześcijanom w ciemności, i dziś stanowi stały element okresu adwentu.

Kiedy pochód ku czci świętej Łucji dotarł do Danii?

Według duńskiej Wikipedii pierwszy pochód odbył się w Silkeborgu w 1943 roku, natomiast Lex wskazuje na National-Scala w Kopenhadze w 1944 roku jako pierwsze wydarzenie tego typu. Tradycja rozpowszechniła się na dobre po tym, jak w 1946 roku w pochodzie wzięły udział księżniczki.

Jaką piosenkę śpiewa się podczas pochodu ku czci świętej Łucji?

Śpiewa się piosenkę o świętej Łucji do włoskiej melodii z Neapolu, z duńskim tekstem napisanym przez Alexa Garffa.

Dlaczego Lucia nosi światło na głowie?

Według legendy Łucja nosiła na głowie wianek ze świecami, dzięki czemu widziała w ciemności, a jednocześnie miała wolne ręce, by nosić jedzenie prześladowanym chrześcijanom ukrywającym się w katakumbach.

Podsumowanie

Dzień świętej Łucji przypada zawsze 13 grudnia i opowiada o legendzie świętej Łucji, świetle w ciemności oraz wspólnocie budowanej wokół pochodu ku jej czci. Tradycja trafiła do Danii ze Szwecji podczas okupacji i dziś jest ciepłą częścią adwentu, niezależnie od tego, czy przeżywasz ją w przedszkolu, kościele czy przy własnym śniadaniowym stole.

Przeczytaj także

• Czym jest adwent? Znaczenie, daty i tradycje
• Kiedy stawia się światło w oknie?
• Jak stworzyć przytulną atmosferę z żywymi świecami
• Filiżanki z ceramiki: od porannej kawy po chwilę relaksu
• Matki Boskiej Gromnicznej: co to za święto i dlaczego świętujemy światło?
• Święto Trzech Króli: data, światło i tradycje
• Wieczór Wszystkich Świętych: data i dlaczego zapalamy światła